M

Αρχιτεκτονική της φόρμας και αρχιτεκτονική της επιφάνειας στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης ― 

Το Μουσείο της Ακρόπολης είναι μια απόπειρα ερμηνείας του κλασικού, με σύγχρονη αρχιτεκτονική γλώσσα. Σκοπός του Μουσείου είναι να στεγάσει τα γλυπτά του Παρθενώνα, σε ένα κτίριο το οποίο θα τα αναδεικνύει κάτω από το φυσικό φως, και δεν θα τα ανταγωνίζεται τραβώντας την προσοχή επάνω του: Παρά το μεγάλο του μέγεθος, το Μουσείο προσπαθεί να είναι απλώς ένα ουδέτερο φόντο, και, σύμφωνα με τους αρχιτέκτονες, το βασικό εργαλείο του σχεδιασμού του είναι η οργανωμένη μουσειακή κίνηση στον τρισδιάστατο χώρο. Η συγκεκριμένη ιδέα του κλασικού, όμως, έρχεται τελικά σε αντίθεση με τα ίδια τα γλυπτά που στεγάζει.

Στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, που έγινε το 2000, το βραβείο κέρδισε η ομάδα των αρχιτεκτόνων Bernard Tschumi και Μιχάλη Φωτιάδη, προτείνοντας ένα κτίριο σε τριμερή διάρθρωση, όπως διαρθρώνονται τα κλασικά κτίρια σε βάση, κορμό και στέψη: Η φόρμα του κτιρίου «κόβεται» σε τρία τμήματα τα οποία ξεχωρίζουν μεταξύ τους με στροφές, και ο τεμαχισμός γίνεται ακόμα πιο έντονος, με την επιλογή διαφορετικών υλικών για την όψη του καθενός – τσιμέντο, αλουμίνιο και γυαλί. Τόσο η παλέτα των υλικών όσο και των χρωμάτων που χρησιμοποιούνται στο εσωτερικό και το εξωτερικό του κτιρίου, κινείται σε μοντέρνες αποχρώσεις του γκρίζου, του ασημένιου και του μαύρου, ώστε ανάμεσά τους να φωτίζονται τα γλυπτά, που είναι, στην αντίληψή μας, ανοιχτόχρωμα και άβαφα. Το κτίριο, όπως και τα γλυπτά, γίνεται αντιληπτό ως σύνθεση όγκων στον χώρο, και αυτό είναι το στοιχείο όπου δίνει έμφαση η αρχιτεκτονική επεξεργασία του.

Το 2007, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο εγκαινίασε την περιοδική έκθεση Gods in Color  , η οποία ανατρέπει όλα όσα γνωρίζαμε για την κλασική γλυπτική: Ο αρχαιολόγος Vinzenz Brinkmann, χρησιμοποιώντας υπεριώδεις ακτίνες, εντόπισε ίχνη χρώματος στα αρχαία γλυπτά, και ανέδειξε τη σημασία αυτού του εξαφανισμένου, σήμερα, στρώματος, πάνω στο φυσικό υλικό. Η έκθεση έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα μας για την «λευκή» γλυπτική και αρχιτεκτονική της αρχαιότητας, η οποία αποδίδεται στον Johann Joachim Winkelmann, και μας φέρνει πολύ πιο κοντά στις αντιλήψεις του Gottfried Semper, που υποστήριξε την πολυχρωμία, ως συμπληρωματικό επίπεδο νοήματος στην αρχιτεκτονική: Εάν, για τον Winkelmann, η γλυπτική αλλά και η αρχιτεκτονική είναι ζήτημα επεξεργασίας της φόρμας, και οτιδήποτε άλλο είναι απλή παρέκβαση από την καθαρότητα της μορφής, για τον Semper η αρχιτεκτονική βρίσκεται στην χρωματική επεξεργασία της επιφάνειας, σαν αυτή να ήταν πλεκτό ύφασμα. Είναι τόσο βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μας αντίληψη η εικόνα της «λευκής» κλασικής αρχαιότητας, ώστε, η θέα των αγαλμάτων, όπως είναι χρωματισμένα από τον Winkmann, σήμερα, σοκάρει.

Από το 2012, το Μουσείο της Ακρόπολης διαθέτει τη δική του, μόνιμη έκθεση, για την πολυχρωμία στην κλασική γλυπτική: Με τον τίτλο «Αρχαϊκά Χρώματα », το Μουσείο αναδεικνύει τα αρχαϊκά γλυπτά της συλλογής του τα οποία διατηρούν εμφανή τα ίχνη του αυθεντικού χρωματισμού τους, και ανοίγει μία ευρύτατη συζήτηση με κοινό και ειδικούς για θέματα τεχνικής των χρωμάτων, την ανίχνευσή τους με νέες τεχνολογίες, την πειραματική χρήση τους σε μαρμάρινες επιφάνειες, την ψηφιακή αποκατάστασή τους, τη σημασία τους αλλά και την αισθητική αντίληψη της αρχαϊκής εποχής για τα χρώματα. Η ως τώρα επιστημονική έρευνα για το χρώμα στα αρχαία γλυπτά έχει κάνει μεγάλη πρόοδο και έχει οδηγήσει σε εκπληκτικά συμπεράσματα που αναίρεσαν σε μεγάλο βαθμό στερεότυπες παραδοχές για την αρχαία γλυπτική. Το χρώμα αποδεικνύεται ότι αποτέλεσε όχι στοιχείο απλής διακόσμησης αλλά προστιθέμενη αισθητική ποιότητα του γλυπτού.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι, το κτίριο το οποίο στεγάζει τα γλυπτά της Ακρόπολης, αν και θέλει να παρουσιάζεται ως «ουδέτερο», και επιπλέον, ως «σύγχρονο», τελικά ασπάζεται τις αντιλήψεις του Winkelmann από τον 18o αιώνα, και τις μεταφέρει στην μουσειακή αρχιτεκτονική του 21ου. Το ίδιο το Μουσέιο, ως οργανισμός, προσπαθεί πλέον να δείξει, μέσα από την εκθεσιακή του πολιτική, αυτή την αντίφαση. Πόσο διαφορετικό θα ήταν το κτίριο στη σύλληψή του, εάν το είχε σκεφτεί κανείς ως ύφασμα, σαν αυτά που ντύνουν τις αρχαϊκές κόρες στο εσωτερικό του – και πόσο πιο έντονες αντιδράσεις θα είχε προκαλέσει σε κοινό και ειδικούς, αντί απλώς να είχαμε ασχοληθεί με το ογκώδες σχήμα του.

Στο Μουσείο της Ακρόπολης χρησιμοποιήθηκαν χρώματα της AkzoNobel στα κουφώματα και τις πόρτες της «Αίθουσας του Παρθενώνα»:

www.tschumi.com, www.photiadis.gr

Αρχιτέκτονες: Bernard Tschumi, Μιχάλης Φωτιάδης

Τοποθεσία: Αθήνα, Ελλάδα

Έτος κατασκευής: 2009

Color: Ral 9010 Matt / Ral 9011 Matt

Code: SA810G / SN811G

Specs: Qualicoat Class 1, GSB Standard, AAMA 2603